Middeleeuwen

Na het uiteenvallen van het rijk van Karel de Grote was er nauwelijks nog centraal gezag. Chaos alom. Roofridders plunderden zoveel mogelijk grond en bezittingen. Vooral de landadel, die hier niet tegen opgewassen was, was hiervan de dupe. Dus zochten ze bescherming bij een machtiger heer. In ons geval de graaf, later de hertog van Gelre. Zij legden hun grond in handen van de beschermheer, die dit onmiddellijk teruggaf in de vorm van een lening. Als tegenprestatie beloofde hij zijn leenheer steun bij conflicten.De leenregisters waarin de lening werd vastgelegd zijn, voor zover ze de tand des tijds hebben doorstaan, een dankbare bron van onderzoek.

Hertogdom Gelre

Ons onderzoekgebied Is het Hertogdom Gelre. Gelre bestond toen uit vier kwartieren. Het Overkwartier van Gelre met Roermond. als hoofdstad, ongeveer bestaande uit het huidige Noord-Limburg oostwaarts tot voorbij Gelre nu Duits gebied. De drie noordelijke kwartieren zijn, Arnhem met de Veluwe. Zutphen met de graafschap en Nijmegen met de Betuwe. Een steeds weer terugkerende bron tot onrust was het feit dat het hertogdom Kleef als een wig het Overkwartier scheidde van de drie Nederkwartieren.

In de tachtigjarige oorlog kozen de drie noordelijke kwartieren de kant van de opstand. Dit werd later de provincie Gelderland.

Bruno Spede (Keulen 1166)

De oudste vermelding van de naam Spee, toen nog geschreven als Spede, is uit 1166 toen Bruno Spede werd genoemd in het gevolg  van Reinald van Dassel, aartsbisschop van Keulen. Deze deed uitspraak in een successietwist tussen twee adellijke dames. In het indrukwekkende gevolg van de aartsbisschop met alle machtigen uit het Neder-Rijn gebied, zoals de heren van Heeckeren, van Brockhorst en van Berg, neemt Bruno Spede een bescheiden plaats in. In de Latijnse oorkonde waarin deze gebeurtenis is vastgelegd wordt hij 'ministeriales' genoemd. Ook in latere oorkonden komen we hem tegen in het gevolg van de aartsbisschop.

Ministerialen vinden hun oorsprong in de vroege middeleeuwen. De landsheer had in zijn rijk te maken met belangrijke graven en baronnen. Hij wilde niet van hen afhankelijk worden en gaf de voorkeur aan bekwame mensen, vaak onvrijen, voor het bestuur en het leger. Nu in de 12e eeuw hadden de misterialen hun onvrije afkomst al ver achter gelaten en vormden een aparte stand; de ridderschappen.

Heilig Roomse Rijk

Aartsbisschop Reinald van Dassel was een machtig man want, niet alleen was hij aartsbisschop van Keulen, hij was ook kanselier van Ferdinand Barbarossa von Hohenstaufen, de toenmalige keizer van het Heilig Roomse Rijk.  Als kanselier was hij namens de keizer toezichthouder voor de Italiaanse gebiedsdelen. Hij bracht veel tijd door in Rome om de spanningen die er altijd waren tussen paus en keizer glad te strijken. Zoals gebruikelijk in die tijd voor een man van zijn statuur, zal hij op zijn vele reizen naar Rome vergezeld zijn geweest van een omvangrijk gevolg. Ook Bruno Spede, als een van zijn adviseurs, zal daarbij vaak in zijn gevolg zijn geweest.

De Speevogel

In het unieke Wapenboek van de Heraut van Gelre uit omstreeks 1380 staan de 100 belangrijkste vazallen van de hertog van Gelre. Als eersten natuurlijk de machtige heren van Berg, Moers en Bronckhorst. Bescheiden achteraan op plaats 87 vinden we Gosen Spe (Goswinus Spee van Langefeld). Voor het eerst zien we hier ook het wapen van de Spee’s, de naar links tredende rode haan op een zilverveld (de Speevogel). 

Spee van Langenfelt

Het stamhuis van de familie Spee, daterend uit ca. 1200, staat in Langenfelt. 10 km ten oosten van Venlo. Het gebied maakte deel uit van het Hertogdom Gelre, toen nog  het Graafschap Gelre. Sinds het Congres van Wenen in 1815 is het Duits gebied. Het goed onderhouden huis is in de 16e eeuw als huwelijksgift aan een dochter uit de familie geraakt. Rond 1300 huwde een Henrick Spede met Lutgardis van Merode. Zij kregen vier zonen. 

1.Johan Spee (tak Wankum-Langenfelt).    Een van zijn nakomelingen was de Jezuïet Friedrich Spee (1591-1635), die in Duitsland faam verwierf als dichter, maar ook internationaal bekendheid verwierf omdat hij de eerste was die zich met gezag uitsprak tegen de toen veel voorkomende heksenverbrandingen. De wereld toen was vol onverklaarbare ziekten en rampen. Bij ziekte, dood of rampspoed werd al snel naar een dader gezocht. Vooral arme, oude, mompelende vrouwen waren dan een willig slachtoffer. Een bekentenis na foltering werd meest snel verkregen.                    Friedrich had als biechtvader veel van deze armzalige vrouwen begeleid. Hij was daar zo door geroerd dat hij besloot er iets aan te doen. Zijn boek maakte veel los. De bisschop van Mainz was de eerst die reageerde door heksenprocessen te verbieden. Maar ook tegenstanders roerden zich. Hij werd beschimpt, belasterd, en mishandeld. Echter, de door hem in zijn boek ingeslagen weg was niet meer te stoppen. Naast zijn wetenschappelijk werk hielp hij bij de verzorging zieken. Bij een pest epidemie  bleek hij de ziekte te hebben gekregen. Hij stierf 44 jaar oud in Trier waar ook zijn standbeeld staat.

2. Heinrich Spee (tak Aldenhof).   In de 15e eeuw zou Hendrick spee, een achter-achter kleinzoon, von voor zijn naam plaatsen en zou deze tak verder gaan als von Spee. Het was deze tak die veel invloed verwierf in Duitsland en in 1736 werd verheven tot reichsgraf. Zij behoorden daarmee tot de selecte groep die de Duitse keizer konden kiezen.
3. Arnt Spee (tak Mirlaer).   Mirlaer, nu geschreven als Meerlo, is gelegen op de linker Maasoever boven Venlo. Een nakomeling is Karel Spee (ca.1385-ca. 1457). Hij trouwt in 1406 met Goda van Mirlaer erfdochter van de heer van Mirlaer. Na diens overlijden werden zij vrouwe en heer van Mirlaer. Zij bewoonden wat in de volksmond het Kasteelke van Meerlo heette. Van het kasteel is weinig teruggevonden, alleen wat fundamenten'. Wel is er nog, fraai gerestaureerd, dat wat mogelijk het poortgebouw was met een tiendschhuur. We zullen deze tak later nog tegenkomen.

4. Wilhelm Spee,( tak Pellant und Oirlich).   Nu is dit Hinsbeck, een stadsdeel van de gemeente Nettetal bij Essen. Van hem is weinig bekend